Chełmno
Chełmno, m. w województwie kujawsko-pomorskie., na skraju Pojez. Chełmińskiego, na prawym brzegu Wisły; 21,3 tysięcy mieszkanców przem. metal, i maszyn.; wikliniarstwo; ośrodek turyst.; hotel, schronisko młodzieżowe (sezonowe); ośrodek wypoczynko¬wy nad Jez. Starogrodzkim (1,5 km od miasta), kemping (II kat.); dojazd PKP i PKS, węzeł drogowy; przystań na Wiśle; Chełmińskie Tow. Kultury. Ch. należy do najstarszych miast Polski; jako stolica ziemi chełmińskiej, Ch. od 1230 było gł. ośrodek Krzyżaków; 1233 prawa miej¬skie, które stały się wzorem ustrojowym dla lokowania miast wschodniopomor. i ma- zow.; w XIV w. ośrodek handl., należący do Hanzy; 1386 zał. tu uniw., który praktycznie działał od 1472, 1692 przemianowany na Akad. Chełmińską, 1818 rozwiązany; 1466 powrót to Polski; 1772-1920 pod zabo¬rem prus.; w XIX w. jedno z ognisk od¬rodzenia nar. na Pomorzu; podczas okupacji hitlerowcy wymordowali wCh.i okolicy ok. 5 tysięcy mieszkanców w mieście zbiorowa mogiła 1284 żołnierzy radź., którzy zginęli w wal¬kach o zdobycie miasta.
Miasto zachowało średniow. układ prze¬strzenny z murami obronnymi (17 baszt) i gotyckimi Bramą Grudziądzką (XIV-XV w., przebud.); w granicach obwarowań zabyt¬kowy zespół budowli: gotyckimi wielka halowa fara (ok. 1290-1333) z bogatym wystrojem wnętrza, ponadto klasztor Cystersek (póź¬niej Benedyktynek) z kościołem Św. Jana Chrzciciela i Św. Jana Ewangelisty (po 1266-pocz. XIV w.), kościół Dominikanów Św. Piotra i Pawła (po 1244, rozbud. w XIV i XVII w.), kościół Franciszkanów Św. Jakuba (ok. 1290-XV w.)s kościół szpitalny Sw. Ducha (ok. 1290-1300), ratusz późno- renesansowyna gotyckimi zrębie, z attyką (1567-70 i 1595-99, przebudowanow 2 połowy XIX w.); spichlerze z XVIII/XIX w., domy zbud. w XVIII, XIX w.
Plutowo, ścisły rezerwat leśny na południe od Ch., na zach. od wsi Płutowo; powierzchni 17,96 ha; utworzony 1956; parów porośnięty lasem miesza¬nym z występującą roślinnością stepową. Zbocza Płutowskiey częściowy rezerwat stepowy na północny od poprzedniego; powierzchni 19,39 ha; utworzony 1963; zbocze nad Wisłą porośnięte bogatym zespołem roślinności stepowej z miłkiem wiosennym (gatunki chroniony).